 |
|
|
Fameuze handelsplaats 
|
Hoewel Dorestad volledig van de kaart verdwenen is, heeft bodemonderzoek in en rond Wijk bij Duurstede grote delen van de structuur van de oude nederzetting onthuld. Helaas is er door verstoring van de bovenste lagen van de archeologische resten, vooral door ontgrondingen in de negentiende eeuw, veel detail verloren gegaan. Maar de algemene opzet van het noordelijke gedeelte van de nederzetting kon wel aan het licht gebracht worden.
In de zevende eeuw ontstonden in het hele Kromme Rijngebied nederzettingen op hogere oeverwallen. Dat was ook het geval nabij het splitsingspunt
van de Rijn en de Lek, waar zich een nederzetting op de linkeroever van de Rijn ontwikkelde die over een lengte van zo'n 2000 meter bewoond werd.
Daarvan kon het noordelijk gelegen deel - de Heul en de Noorderwaard - nauwkeurig onderzocht worden. Als gevolg van riviererosie is van het
zuidelijke deel - de Engk - slechts het meest westelijke deel van het bewoonde gebied bewaard gebleven.
Norse Robrecht
In deze passage uit een vers van de Engelse geestelijke Alcuin uit het einde van de achtste eeuw treffen we Dorestad aan als een plaats die je
als geestelijke maar beter kunt mijden. Daarbij valt op dat Alcuin de plaats van norse Robrecht en de gierige koopman spelde als Dorstada,
Dorestad in meervoud. Daaruit blijkt dat er een tweedeling was die we ook wel bij andere handelsplaatsen tegenkomen. |
|
|
We zouden beide delen van Dorestad als de Bovenstad en de Benedenstad kunnen aanduiden, in de betekenis van stroomopwaarts,
respectievelijk stroomafwaarts gelegen. In de Bovenstad komen we de Bovenkerk tegen die in een
schenkingsoorkonde van Karel de Grote uit 777 als Upkirika vermeld werd en die boven (stroomopwaarts van) Dorestad lag, zoals ook al in de
naam van deze kerk besloten ligt. (zie de tekst van de oorkonde in de rechter marge) Opvallend in deze oorkonde is het verschil in spelling tussen Dorestad met een 'd' met betrekking tot de ligging van de Bovenkerk en Dorestat met een 't' met betrekking tot de stroomafwaartse ligging van Utrecht. De Bovenstad stond blijkbaar vanouds bekend als Dorestat, terwijl de nieuw ontwikkelde Benedenstad Dorestad ging heten. Deze twee spellingsvarianten blijken in schriftelijke bronnen uit de negende eeuw regelmatig naast elkaar voor te komen. Waarschijnlijk heeft de oorspronkelijke spelling van de naam Dorestat onder invloed van de als een stade (oplopende rivieroever) op te vatten handelswijk, die de oorspronkelijke kern is gaan overvleugelen, zich tot het alternatief gespelde Dorestad ontwikkeld. |
Tevens schenken wij aan de kerk
van Sint-Maarten die stroomopwaarts van Dorestad gebouwd is en de Bovenkerk genoemd wordt, honderd roeden land, namelijk geheel er omheen
zodat de genoemde kerk te allen tijde over een terrein van honderd roeden zal beschikken, met daarbij het oeverrecht langs de Lek en de waard bij die
kerk aan de oostzijde tussen de Rijn en de Lek. (Uit: Oorkonde van koning Karel de Grote uit 777) (originele tekst) |
| Dit moet bij kroniekschrijvers en klerken die niet met de plaatselijke situatie op de hoogte waren, tot verwarring geleid hebben. Inwoners van Dorestad zullen ongetwijfeld een meer handzame benaming voor beide delen hebben gebruikt. Wat de noordelijke handelswijk betreft, hebben we daar een aanwijzing voor. Want in de tiende eeuw was de naam Dorestad in Wik of Wijk veranderd. |
| Uit: Oorkonde van koning Otto I uit 948 | We hebben de bisschop van Utrecht alle inkomsten toegekend, die de kerk
van de koningen die ons voorgingen of van welke andere gelovigen
dan ook gekregen heeft. Te weten het tiende deel van de opbrengst van alle koninklijke goederen, tollen en muntplaatsen die tijdens zijn
episcopaat geïnd worden en daarenboven van de belastingen die huslatha en koggeschuld genoemd worden, alsmede de bezittingen in
de plaats die voorheen Dorestad, maar nu Wik genoemd wordt, en overal tussen de genoemde plaats en de zee en op de eilanden en
overige aan zee gelegen provincies, die door keizers en koningen aan de eerdergenoemde kerk van Utrecht zijn geschonken. |
|
Wik of Wijk Alleen van een gebied dat tussen de beide voormalige kernen van Dorestad in lag, bleek dat er na het verdwijnen van de handelsplaats mensen waren blijven wonen. Het gaat om een terrein bij de tegenwoordige Steenstraat dicht bij de noordelijke handelswijk. Daar werden de resten van een houten kerk uit de tiende eeuw teruggevonden. Dat was op de plaats waar tot in de zestiende eeuw de oude parochiekerk van Wijk bij Duurstede stond. Ook uit de vele aangetroffen aardewerkscherven blijkt dat hier continu bewoning is geweest. De andere delen van Dorestad werden in de loop van de negende eeuw grotendeels verlaten. De naam Wik die de naam Dorestad vervangen heeft, kan alleen maar betrekking hebben gehad op het gedeelte van de plaats dat is blijven voortbestaan en al zo genoemd werd. Wik dat in schriftelijke bronnen ook vicus (handelsplaats) genoemd werd, kan met de Benedenstad geïdentificeerd worden.
We kunnen in de Bovenstad de oudste kern in de Rijswijkse polder en in de Benedenstad de handelswijk ten noorden van de Lek herkennen. Deze
tweedeling komen we ook in handelsnederzettingen zoals Londen en York tegen met een duidelijk te onderscheiden handelswijk en een bestuurscentrum.
Het ligt voor de hand dat in Dorestad het administratieve centrum van de vertegenwoordiger van de koning, de grafelijke sterkte, in de Bovenstad gevestigd
was. Aanvankelijk zullen de meeste handelsactiviteiten zich op de rivieroevers in dit gedeelte hebben afgespeeld.
De Bovenstad | 
|
 |
de met hout geplaveide weg ligt ongeveer op de plaats van de huidige Hoogstraat |
|
 |
|
|