Dorestad

onthuld
Vergulde schijffibula 'De gouden broche'

Startpagina

vindplaats van de fibula

ter vergelijking: enkele Merovingische fibulae uit het Frankische kerngebied (onderling niet op schaal)


In 1969 vonden leden van de Nederlandse Jeugdbond voor Geschiedenis in een waterput op De Heul in Wijk bij Duurstede een unieke vergulde schijffibula met een diameter van 8,4 centimeter. (1) Op het rijk gedecoreerde sieraad zijn ovaal geslepen almandijnen en parels in gouden zettingen aangebracht. Nabij de rand zijn vier krulvormige motieven uitgezaagd. De rest van de enorme bronzen schijf is bedekt met cloisonnéwerk, gouden celletjes die met stukjes almandijn, gekleurd glas of email gevuld zijn. (2) Dit uitzonderlijk rijk gedecoreerde sieraad dat van grote vakmanschap van de maker getuigt, is een absoluut topstuk van de Nederlandse archeologie. Het staat tegenwoordig bekend als ‘de gouden broche’.

Hoewel er geen duidelijke parallellen van deze fibula bekend zijn, doen stijl en uitvoering van de decoraties vermoeden dat deze in de Merovingische periode vervaardigd is, ook al zijn de meningen daarover verdeeld. (3) De uitvoering is dubbel symmetrisch van opzet. Daardoor ontstaat vanzelf een kruisvormige structuur, waarin sommigen een christelijke symboliek zien.
Vrijwel alle dateerbare waterputten op De Heul stammen uit de achtste eeuw. Ze gingen zo ongeveer een generatie mee, zodat de kans groot is dat het sieraad nog in de achtste eeuw in de put is terechtgekomen. Alleen was het toen niet meer in gebruik als fibula. De naald was verwijderd, twee ovale bevestigingsbeugeltjes waren platgeslagen. Kleine spijkergaatjes verraden een tweede leven als beslagstuk, waarvan is niet duidelijk. Het sieraad moet vervolgens ruw van zijn onbekende ondergrond zijn losgerukt, voordat het in de waterput belandde. Het werd beschadigd teruggevonden, enkele stenen ontbraken. Het is niet ondenkbaar dat de fibula van een roof afkomstig is.
Het sieraad lag niet op de bodem van de put, zoals vaak wordt verondersteld, maar werd hoger in de schacht gevonden, in de homogene vulling die in de put geworpen werd toen deze buiten dienst gesteld werd. Daarbij is het goed mogelijk dat er grond uit één van de twee graven die zich aan weerszijden bevonden, in de put terecht is gekomen. In dat geval kan de fibula een bijgave uit één van deze graven geweest zijn. In de christelijke grafvelden van Dorestad zijn bijgaven weliswaar uitzonderlijk, maar bij de als heidens te beschouwen particuliere begravingen – de graven waren noord-zuid georiënteerd – op het erf waar de fibula werd aangetroffen, is dat niet zo vreemd. Niet ver daarvandaan werd op een belendend erf een kostbaar zwaard en een lanspunt uit de tweede helft van de achtste eeuw of misschien uit het begin van de negende eeuw gevonden die we eveneens als grafgiften kunnen beschouwen. (4)
Had een heidense bewoner van Dorestad een geroofd sieraad in zijn bezit? Het zou kunnen, maar de werkelijke toedracht zullen we wel nooit te weten komen.

Noten:

noot 1.
Vondstnr. 7089, opgravingsput nr. 129, onder vlak 3 (het onderste opgravingsvlak), 10 meter van huisplattegrond H 38. Het bevindt zich thans in de collectie van het RMO in Leiden, inv. nr. f 1978/1.1.

noot 2.
Van Es, 'La grande fibule’; Van Es, 'De grote gouden broche'.

noot 3.
Bastinck, 'De grote gouden broche', 90-91; Van Es, 'Naschrift'.

noot 4.
Van Es, 'Gladius’, 98-99.

Literatuur:

Bastinck, C., 'De grote gouden broche van Dorestad opnieuw bekeken', Westerheem 52-3 (2003), 86-91.

Es, W.A. van, 'De grote gouden broche', Demarée, R.J., e.a. (eds.), Dorestad Supplement, Spiegel Historiael 13-4 (1978), 247-250.

Es, W.A. van, 'La grande fibule de Dorestad', Festoen. Scripta Archaeologica Groningana 6 (1976), 249-266.

Es, W.A. van, 'Naschrift bij De grote gouden broche van Dorestad opnieuw bekeken', Westerheem 52-3 (2003), 92-94.

Es, W.A. van, 'Gladius cuius capulus aureus erat. Een zwaard met gouden gevest uit Dorestad', Brinkkemper, O. (e.a. reds.), Vakken in vlakken. Archeologische kennis in lagen (Amersfoort 2006), 85-103.

Begin van de pagina

Startpagina